Ένα απ’ τα τραγούδια του Χορού που είναι χαρακτηριστικά της Αρχαίας Κωμωδίας είναι η Παράβασις, που γίνεται στη μέση περίπου του Δράματος και θυμίζει τον αρχαίο Κώμο, ένα πανάρχαιο έθιμο με χορούς και μεταμφιέσεις που ήταν μέρος της ιεροτελεστίας στα κατ’ Αγρούς Διονύσια για τον τρύγο και τη γονιμότητα.
Κατά την Παράβαση, που ήταν ένα είδος ιντερμέτζο, ο Χορός σταματούσε ξαφνικά την εξέλιξη του δράματος, εγκατέλειπε τη θεατρική του υπόσταση και παράβαινε, δηλαδή μεσολαβούσε, στο κοινό για να μεταφέρει ένα κήρυγμα του ποιητή για την πολιτική κατάσταση, τα κοινωνικά ήθη ή ακόμα και για τους αντιπάλους του.
Α΄) Κυρίως Παράβαση
Β΄) Ανταποκρινόμενα
Α΄) Κυρίως Παράβαση
Αποτελείται από τρία μέρη:
1. Κομμάτιον
Σύντομη εισαγωγή. Τραγουδιόταν από ολόκληρο τον Χορό ή απαγγελλόταν από ένα μέλος μόνο και εφιστούσε την προσοχή του κοινού γι’ αυτά που θα λέγονταν μετά.
2. Ανάπαιστοι
Κύριο μέρος σε αναπαιστικούς στίχους. Τους έλεγε ο Κορυφαίος του Χορού εξ ονόματος του ποιητή και περιείχε τα παράπονά του, αν το έργο του δεν είχε βραβευτεί, υπερασπιζόταν τις προσβολές που του είχαν κάνει οι αντίπαλοί του, τις ελπίδες του για την υποδοχή της Κωμωδίας του απ’ το κοινό και, στο τέλος, τα νέα της ημέρας, γνώμες για τα πολιτικά, σκώμματα και ειρωνείες για γνωστές προσωπικότητες.
3. Πνίγος ή Μακρόν
Φράση που έλεγε ολόκληρος ο Χορός με μια ανάσα και σε πολύ γρήγορο ρυθμό, τόσο ώστε να «πνίγονται» αυτοί που την έλεγαν, γι’ αυτό και ονομάζεται έτσι.
Αποτελούσε το αντίρροπο του Κομματίου και ήταν ένα είδος επιλόγου της Κυρίως Παραβάσεως, κάτι σαν όρκος, ευχή ή κατάρα.
Β΄) Ανταποκρινόμενα
Αποτελούνται από τέσσερα μέρη:
1. Ωδή ή Στροφή
Τραγούδι που το έλεγε ολόκληρος ο Χορός, ορχούμενος, και περιείχε επικλήσεις στους θεούς που συνδέονταν με το δράμα, καθώς και μομφές και κατηγορίες για φαύλα πρόσωπα.
2. Επίρρημα
Συμβουλή, συνήθως πολιτική, σοβαρή ή σατιρική, που την έλεγε ίσως ο Πρώτος Κορυφαίος. Ακόμα υπήρχε και ο διασυρμός γνωστών φαύλων.
3. Αντωδή ή Αντιστροφή
Τραγούδι που το έλεγε πάλι ολόκληρος ο Χορός, ορχούμενος κατ’ αντίθετον φοράν, και είχε το ίδιο περιεχόμενο με την Ωδή.
4. Αντεπίρρημα
Προέκταση της Συμβουλής από τον Δεύτερο Κορυφαίο.
Κομμάτιον: μικρή περικοπή δραματικού μέρους.
Στην Παράβαση είναι άγνωστο σε ποια μέρη ακουγόταν ο αυλός. Είναι όμως σχεδόν βέβαιο πως οι Ανάπαιστοι συνοδεύονταν από ομαδική Όρχηση.
Οι μόνες ολόκληρες Παραβάσεις που έχουμε βρίσκονται στις οκτώ από τις έντεκα Κωμωδίες του Αριστοφάνη. Οι άλλες είτε χάθηκαν είτε απαγορεύτηκαν στην εποχή τους.
